Επίδραση του περιβάλλοντος και του κλίματος στις αθλητικές δραστηριότητες

07 Φεβρουάριος 2012.

 

Επίδραση του περιβάλλοντος και του κλίματος στις αθλητικές δραστηριότητεςΗ απόδοση σε αθλήματα μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, όπως η ποδηλασία, ο μαραθώνιος, η κολύμβηση, αλλά και σε στα περισσότερα ομαδικά αθλήματα, όπως είναι το ποδόσφαιρο και η καλαθοσφαίριση εξαρτάται

μεταξύ άλλων, από την αντοχή. Λέγοντας αντοχή αναφερόμαστε στην ικανότητα ενός αθλητή να προσλαμβάνει, να μεταφέρει και να χρησιμοποιεί οξυγόνο προκειμένου να επιτελείται μια σειρά αερόβιων οξειδωτικών διεργασιών, με τελικό σκοπό την παραγωγή ενέργειας που είναι απαραίτητη για την επιτέλεση ενός αθλήματος με υψηλή ένταση.

Όσο μεγαλύτερη η ικανότητα χρησιμοποίησης οξυγόνου τόσο και καλύτερη η αντοχή.

Ο επιστημονικός όρος που περιγράφει την αντοχή είναι η μέγιστη αερόβια ικανότητα, γνωστή και ως μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (VO2max). Σε αθλητές αντοχής ο ρυθμός αυτός μπορεί να φτάσει και να ξεπεράσει τα 6 λίτρα οξυγόνου το λεπτό ενώ η αντίστοιχη τιμή για ένα μέσο απροπόνητο, αλλά υγιή άνθρωπο είναι γύρω στα 2 λίτρα το λεπτό.

Οι παράγοντες που καθορίζουν την μέγιστη αερόβια ικανότητα είναι εκείνοι που εμπλέκονται στη διαδικασία της δέσμευσης (πνεύμονες-αίμα ), μεταφοράς (καρδιά- αίμα) και κατανάλωσης του οξυγόνου στους ασκούμενους μύες.

Παρόλο που η προπόνηση μέσα από μια σειρά βιολογικών προσαρμογών τόσο στο πνευμονικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, όσο και στο μυϊκό συστήματος μπορεί να προκαλέσει βελτίωση της μέγιστης αερόβιας ικανότητας, πολλές φορές οι αθλητές προσπαθούν να επιτύχουν αυτό τον στόχο με τεχνητούς τρόπους.

Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος το επίκεντρο των προσπαθειών ήταν η βελτίωση της ποιότητας του αίματος και πιο συγκεκριμένα η αύξηση του αριθμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων

. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια περιέχουν αιμοσφαιρίνη (μία πρωτεΐνη) η οποία δεσμεύει και μεταφέρει το οξυγόνο στους ασκούμενους μύες κατά τη διάρκεια της άσκησης.

Πάνω σε αυτή ακριβώς τη διαπίστωση, έχει στηριχτεί ολόκληρη η 'φιλοσοφία' του'' blood doping'', με άμεσο στόχο την αύξηση της συγκέντρωσης της αιμοσφαιρίνης στο αίμα, άρα την αυξημένη μεταφορά του διαθέσιμου οξυγόνου στους ασκούμενους μυς και κατά συνέπεια την αύξηση της αντοχής. Η αύξηση της αντοχής παρατείνει το χρόνο έως την εξάντληση και επιφέρει καλύτερες επιδόσεις.

Προπόνηση Υψόμετρου

Μετά την Ολυμπιάδα του Μεξικού το θέμα της άσκησης σε μεγάλο υψόμετρο αποτέλεσε αντικείμενο πολλών συζητήσεων.

Προπόνηση σε υψόμετρο θεωρείται ένα φυσικό «ντοπάρισμα αίματος». Η διαμονή και η προπόνηση σε υψόμετρα τουλάχιστον 1500 μέτρων πάνω από το επίπεδο της θάλασσας προκαλεί βελτίωση του αιματολογικού προφίλ. Η ευεργετική αυτή δράση προκαλείται λόγω της χαμηλότερης μερικής πίεσης του οξυγόνου που προάγει την αιμοποίηση στον οργανισμό των αθλητών, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο αιματοκρίτης, η συγκέντρωση της αιμοσφαιρίνης και κατά συνέπεια η αντοχή των αθλητών.

Δεν είναι τυχαίο πως οι περισσότεροι χρυσοί Ολυμπιονίκες σε μαραθώνιους και άλλα αγωνίσματα αντοχής είναι Κενυάτες ή Αιθίοπες, δηλαδή αθλητές που όλο το χρόνο ζουν και προπονούνται

σε μεγάλο υψόμετρο. Επίσης δεν είναι τυχαίο πως μεγάλοι ποδοσφαιρικοί ευρωπαϊκοί σύλλογοι, την περίοδο της θερινής προετοιμασίας καταφεύγουν σε προπονητικά κέντρα της ορεινής κεντρικής Ευρώπης.

Επιστημονικές μελέτες των τελευταίων ετών έχουν δείξει πως το μοντέλο του "live high – train low" επιφέρει και τα μέγιστα αποτελέσματα.

Με απλά λόγια αυτό το μοντέλο προτείνει η προπόνηση να γίνεται σε

χαμηλότερο υψόμετρο (train low) όπου μπορεί να πραγματοποιείται

έντονη προπόνηση, ενώ τις υπόλοιπες ώρες οι αθλητές να βρίσκονται σε μεγαλύτερο υψόμετρο (live high).

Σε αυτά τα δεδομένα βασίζονται και οι ειδικές σκηνές υψομέτρου που έγιναν ιδιαίτερα διάσημες στους ολυμπιακούς αγώνες της Αυστραλίας. Οι παράγοντες που επιδρούν στην επίδοση ενός αθλητή που αγωνίζεται σε μεγάλο υψόμετρο είναι:

1) H ελάττωση της μερικής πίεσης του οξυγόνου (ΡΟ2):

Η μερική πίεση του Ο2 είναι ελαττωμένη στο μεγάλο υψόμετρο σε σύγκριση με το επίπεδο της θάλασσας.

.Έτσι ενώ στην επιφάνεια της θάλασσας, η βαρομετρική πίεση είναι 760mm Hg, η PO2 είναι περίπου 159mm Hg, στα 3000m,που η βαρομετρική πίεση είναι 523 mm Ηg, η PO2 είναι περίπου 110mm Hg (πίνακας).

Οι αντίστοιχες τιμές της κυψελιδικής PO2,δηλαδή της μερικής πίεσης του Ο2 μέσα στις κυψελίδες, είναι 104 και 67mm Hg.Αυτό σημαίνει ότι ενώ στην πρώτη περίπτωση ο κορεσμός του αρτηριακού αίματος από Ο2 είναι 97%, στη δεύτερη περίπτωση είναι 90%. Πρακτικά λοιπόν στην πρώτη περίπτωση το οξυγόνο που προσφέρεται στους σκελετικούς μύες τόσο κατά την ηρεμία, όσο και κατά την άσκηση είναι περισσότερο σε σχέση με τη δεύτερη.

ΠΙΝΑΚΑΣ :Σχέση ύψους ανάβασης σε υψόμετρο, πίεσης και PO2 εισπνεόμενου αέρα.

Ύψος (m)

Πίεση (mm Hg)

PO2 (mm Hg)

0

760

159

3000

523

110

9000

226

47

15000

87

18

2) Η μείωση της θερμοκρασίας :

Είναι γνωστό ότι η θερμοκρασία του περιβάλλοντος ελαττώνεται κατά 20 C για κάθε 300 m αύξηση του ύψους. Έτσι κατά την άσκηση, στο μεγάλο υψόμετρο ο αθλητής εκτός από την υποξαιμία υφίσταται και το stress της χαμηλής θερμοκρασίας.

3) Η μείωση της βαρύτητας:

Ένα πλεονέκτημα κατά την άθληση σε μεγάλο υψόμετρο για ορισμένους τύπους αγωνισμάτων είναι η μείωση της βαρύτητας . Έχει διαπιστωθεί ότι η επιτάχυνση κατά την πτώση ενός σώματος λόγω της βαρύτητας μειώνεται κατά 0,3cm/sec2 για κάθε 1000 m ύψους. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί την εμφανής καλύτερων ρεκόρ στο μεγάλο υψόμετρο σε σύγκριση με την επιφάνεια της θάλασσας σε αθλήματα όπως τα άλματα, ρίψεις, τα εμπόδια κ.α

4) Η ελάττωση της αντίστασης του αέρα:

Η ελάττωση της πυκνότητας του αέρα στο μεγάλο υψόμετρο οδηγεί σε ελάττωση της αντίστασης που προβάλει αυτός κατά τη μετακίνηση ενός σώματος. το γεγονός αυτό ευνοεί τις επιδόσεις σε ορισμένα αθλήματα στίβου, όπως ο δρόμος μικρών και μεσαίων αποστάσεων.

Οξείες και χρόνιες μεταβολές των διαφόρων συστημάτων κατά την διαμονή και την άσκηση σε μεγάλο υψόμετρο.

Οι σημαντικότερες οξείες αντιδράσεις που εμφανίζονται στα διάφορα συστήματα του οργανισμού κατά τη διαμονή σε μεγάλο υψόμετρο (άνω των 2000 μέτρων) περιλαμβάνουν.

1) Την εμφάνιση υπεραερισμού για την αντιμετώπιση της υποξαιμίας. Με τον υπεραερισμό αυξάνει η κυψελιδική ΡΟ2 με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη προσφορά Ο2 προς την κυκλοφορία του αίματος προς τους ιστούς τόσο κατά την ηρεμία, όσο και κατά την άσκηση. με τον υπεραερισμό προκαλείται όμως πτώση της τιμής της μερικής πίεσης του CO2,στο αίμα, με αποτέλεσμα την εμφάνιση μεταβολικής αλκάλωσης (μείωση της συγκέντρωσης διττανθρακικών ιόντων στο αίμα και στους ιστούς)

2) Την αύξηση της καρδιακής συχνότητας και της καρδιακής παροχής κατά την ηρεμία και σε υπομέγιστη άσκηση, σε τιμές μεγαλύτερες του 50%των αντίστοιχων τιμών στο επίπεδο της θάλασσας. αντίθετα ο όγκος του παλμού παραμένει ο ίδιος ή μπορεί να ελαττωθεί. απωθεί..όμως η μέγιστη καρδιακή συχνότητα και η μέγιστη καρδιακή παροχή παραμένουν στα ίδια επίπεδα ή ακόμη είναι δυνατόν να ελαττωθούν.

Οι προσαρμογές που εμφανίζονται κατά την χρόνια διαμονή ενός ατόμου σε μεγάλο υψόμετρο είναι:

1) Διατήρηση του υπεραερισμού. Η μεταβολική αλκάλωση αντιροπίζεται με την αποβολή βάσεων με τα ούρα.

2) Η καρδιακή συχνότητα τόσο κατά την ηρεμία όσο και σε υπομέγιστη άσκηση παραμένει σε υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με τα επίπεδα της θάλασσας.

Αντίθετα η μέγιστη καρδιακή συχνότητα, η καρδιακή παροχή και ο όγκος παλμού διατηρούνται στα ίδια επίπεδα με την επιφάνεια της θάλασσας ή ελαττώνονται.

3) το ψυχρό και ξηρό περιβάλλων οδηγεί σε απώλεια υγρών από το σώμα, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αφυδάτωση.

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 1

Για αγώνες που πρόκειται να διεξαχθούν σε υψόμετρο, χρειάζεται εγκλιματισμός στο υψόμετρο

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 2

Οι αθλούμενοι πρέπει να είναι υγιείς και ξεκούραστοι πριν αρχίσουν την προπονητική περίοδο στο υψόμετρο

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 3

Η μετάβαση σε υψόμετρο, πάνω από 1500 m θεωρείται ως μια φάση μεγάλου στρες για τον οργανισμό. Εαυτό η σκληρή προπόνηση την πρώτη εβδομάδα πρέπει να αποφεύγεται.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 4

όταν οι αθλητές προπονούνται σε υψόμετρο, είναι σημαντικό να ξεκουράζονται σε μεγαλύτερο βαθμό, αφού η κόπωση της προπόνησης εμφανίζεται γρηγορότερα και η αποκατάσταση καθυστερεί περισσότερο

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 5

Η διάρκεια των διαλειμμάτων κατά την προπόνηση στο υψόμετρο, θα πρέπει να αυξηθεί μέχρι και 4 φορές επιπλέον, έτσι ώστε να εξασφαλιστούν οι απαιτούμενες επαναλήψεις του προγράμματος

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 6

Η πρόσληψη υγρών στο υψόμετρο πρέπει να είναι πλούσια, ειδικά την πρώτη εβδομάδα λόγω του αυξημένου πνευμονικού αερισμού και πιθανώς των ορμονικών μεταβολών. Συστήνεται για τους αθλητές η κατανάλωση περίπου 1 λίτρου νερού επιπλέον κάθε ημέρα, αφού ο αέρας είναι ξηρός και η απώλεια υγρών με την εφίδρωση αυξημένη.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 7

Οι τιμές της ΚΣ στο επίπεδο της θάλασσας ως δείκτες της έντασης της προπόνησης, στο υψόμετρο δεν είναι έγκυρες. Η ΚΣ στην ηρεμία, σε υπομέγιστη και μέγιστη επιβάρυνση στο υψόμετρο μπορεί να είναι σημαντικά διαφοροποιημένη.

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ 8

Η διαμονή σε μέτριο υψόμετρο και η προπόνηση σε χαμηλό υψόμετρο

Δίνει τη δυνατότητα της ποιοτικής προπόνησης, αφού στο χαμηλό υψόμετρο μπορούν να διατηρηθούν υψηλότερες εντάσεις στην προπόνηση.

Βιβλιογραφικές πηγές

Χριστούλας Κοσμάς, (2000). Άσκηση στο Υψόμετρο.

Σημειώσεις του εργαστηρίου Εργοφυσιολογίας – Εργομετρίας Βασίλης Κλεισούρας, (1992).

Επίδραση Υψόμετρου και υψομετρικής προπόνησης στην αθλητική απόδοση (από το κεφάλαιο σχετικά με την αερόβια ικανότητα).

Εργοφυσιολογία, Φυσιολογική Βάση της Μυϊκής Προσπάθειας.

Κάβουρας Σταύρος & Μακρυλλός Μιχάλης (2005).

¨Για καλύτερο αίμα¨, Copyright www.sportsnutrition.gr

Ροή ειδήσεων

Η πιο γλυκιά σελίδα

SFbBox by afl odds

tip